Het verband tussen rouw en creativiteit: Chloé Zhao over haar nieuwe film Hamnet
Opgelet: spoilers! Lees op eigen risico (of na het kijken van de film!)
Een nieuwe film van Chloé Zhao (Nomadland), dat klinkt voor iedere filmliefhebber als muziek in de oren. En terecht, want Hamnet is al een fenomeen gebleken op verschillende filmfestivals, en wordt getipt als één van de grote kanshebbers bij de aankomende Oscars. Een gefictionaliseerd historisch drama over het leven van William Shakespeare (Paul Mescal), de relatie met zijn vrouw Agnes (een toprol voor Jessie Buckley) en de pijnlijke gebeurtenissen die leidden tot het creatieproces van één van de bekendste literaire werken allertijden, de tragedie Hamlet. De film is gebaseerd op het gelijknamige en al minstens even populaire boek van de Noord-Ierse Maggie O'Farrell.
De beste films van Chloé Zhao komen tot stand na langdurige research op locatie. Zo ontstonden de scenario’s van Songs My Brothers Taught Me (2015) en The Rider (2017) na jaren in Pine Ridge Indian Reservation in South Dakota te hebben doorgebracht.
Een vergelijkbare filosofie lag ten grondslag aan het Oscar-winnende Nomadland (2020), over Amerikanen die van staat naar staat trekken op zoek naar seizoenswerk. Uitzondering op die werkwijze was het slecht ontvangen Eternals (2021), een spektakelfilm uit Marvels superheldenstal.
Met Hamnet revancheert Zhao zich voor die miskleun. Samen met de auteur bewerkte ze Maggie O’Farrells gelijknamige boek over Hamnet, het zoontje van William Shakespeare dat vermoedelijk zo’n vier jaar voor de première van Hamlet overleed. O’Farrell legt een verband tussen die tragische gebeurtenis en Shakespeare’s beroemdste toneelwerk. In haar enthousiast ontvangen roman speculeert ze op het grotendeels onbekende verhaal van het gezin, met bijzondere aandacht voor Hamnets moeder Agnes: een vrouw die een bijna mystieke band heeft met de natuur.
Na lovende reacties op de filmfestivals van Telluride en Toronto maakt Zhao serieus kans op een tweede Oscar. Afgelopen maand schoof ze samen met Maggie O’Farrell aan voor een gesprek met Filmkrant over hun samenwerking. Lees het interview hieronder.
“Om een film te kunnen maken, heb ik toegang nodig tot een onbekende wereld. Zonder Maggie had ik die onbekende wereld niet kunnen betreden."
The Rider en Nomadland ontstonden nadat je de werelden van die films intensief van binnenuit had geobserveerd. Van binnenuit beleefd, kun je zeggen. Voor Hamnet werkte je samen met Maggie O’Farrell. Hoe was het om van haar tekst toch een onvervalste Chloé Zhao-film te maken?
Chloé Zhao: “Om een film te kunnen maken, heb ik toegang nodig tot een onbekende wereld. Zonder Maggie had ik die onbekende wereld niet kunnen betreden. Maar het was ook belangrijk om trouw te blijven aan haar boek. Tegelijkertijd voegen mijn acteurs en ik ontzettend veel toe. Een personage bestaat immers maar voor de helft uit wat op papier staat, die andere helft wordt er door de acteurs ingestopt. Ik probeer bij elke film zoveel mogelijk van de persoonlijkheid van mijn acteurs in hun personages te verwerken.”
Agnes is een product van haar tijd, maar in veel opzichten voelt ze ook als een moderne vrouw die nu had kunnen leven. Maggie, hoe zie je die balans?
Maggie O’Farrell: “Toen ik de roman schreef, besefte ik pas echt in welke mate de wereld in de afgelopen vijfhonderd jaar is veranderd. De vrijheid waar vrouwen nu van kunnen genieten, was er niet. Tegelijkertijd is het belangrijk om te onthouden dat de mens zelf eigenlijk niet zoveel verandert. In essentie hebben we nog steeds dezelfde hersenen, harten en zielen.”
“Ik heb het altijd verdrietig gevonden dat zo weinig mensen weten dat Shakespeare een zoon had die Hamnet heette. Ik voelde de drang om tegen de wereld te zeggen: ‘Dit was een bel
Chloé, toen je aan Hamnet begon, had je Jessie Buckley en Paul Mescal al in gedachten. Waarom?
CZ: “Toen ik het boek las, wist ik het gewoon. Als ik het zou moeten rationaliseren, zou ik zeggen dat acteurs vooral niet ijdel moeten zijn. Ik zie ijdelheid als de grootste vijand van authenticiteit. En authenticiteit is het mooiste geschenk dat een acteur aan de wereld kan geven. Dat geldt zeker voor Jessie Buckley als Agnes, een eigengereide vrouw van het woud. William wordt verliefd omdat zij alles is wat hij niet is – een volkomen authentiek wezen. De moed van Jessie om volledig in het moment te zijn en alles van zichzelf te laten zien, was absoluut noodzakelijk. Paul lijkt ook enorm op zijn personage: ik voel bij hem een soort vulkanische energie, alsof hij een beest in zichzelf probeert te temmen.”
Hamnet laat zien dat grote tragedies een bron kunnen zijn van creativiteit. Kun je iets vertellen over dat verband tussen verlies en creatie, tragedie en kunst?
MOF: “Ik heb het altijd verdrietig gevonden dat zo weinig mensen weten dat Shakespeare een zoon had die Hamnet heette en dat hij ongeveer vier jaar voordat Shakespeare zijn stuk schreef, stierf. Ik voelde de drang om tegen de wereld te zeggen: ‘Dit was een belangrijk kind. Hij werd intens geliefd, er werd diep om hem gerouwd en we hebben veel aan hem te danken.’ Zonder hem was er geen Hamlet, en waarschijnlijk ook geen Twelfth Night. Tot voor kort had Hamnet niet eens een grafsteen. Hij was gereduceerd tot een voetnoot in de biografie van zijn vader. Ik ben blij dat het boek en de film zijn naam meer bekendheid kunnen geven.”
Omdat dit nu al vaker is gebeurd, dat een film van mij zo'n emotionele reacties oproept, durf ik inmiddels op mijn eigen lijf te vertrouwen. Als ik iets op een intense manier voel, weet ik dat er ergens op deze wereld iemand is die hetzelfde zal voelen.”
Hamnets overlijden is ontroerend in beeld gebracht als een oversteek naar het onbekende. Hoe dachten jullie na over het verbeelden van de dood?
CZ: “Hamnet dwaalt in het boek in een soort tussenruimte, omschreven als een sneeuwachtig landschap. We begonnen dus met het testen van allerlei kunstsneeuw, maar dat zag er nooit goed uit. We hadden bovendien te weinig budget om het met dure digitale effecten op te lossen. In zulke logistieke beperkingen herken ik altijd de boodschap dat we het anders moeten doen. Toen dachten we: laten we een eigen ruimte creëren die inspeelt op de leegte die we voelen als we nadenken over leven en dood. Ik hou van dat metafysische aspect, omdat er een tijd was waarin men op een meer vanzelfsprekende manier met de doden samenleefde. Een van de grootste spirituele problemen van onze moderne wereld is dat we die band met de doden hebben doorgesneden, dat er geen ruimte meer is waar we samen kunnen zijn. Dat gebrek aan verbinding met onze wortels en voorouders is een groot gemis. Theater wordt voor William een middel om die ruimte weer te betreden.”
Het is lang geleden dat ik tijdens een filmvertoning omringd was door zoveel huilende mensen – en ik was er zelf een van. Hoe belangrijk is zo’n emotioneel effect op het publiek?
CZ: “Ik heb meerdere films gemaakt die diepe indruk achterlaten. Toch ben ik altijd weer verrast hoeveel emoties mijn films kunnen oproepen. Ik denk namelijk niet aan het publiek. Zodra ik dat wél doe, ben ik niet meer in het hier en nu. Tranen van verdriet, momenten van vreugde, een gevoel van gemeenschap: daar ligt de bron van onze inspiratie, en die voeden we samen. Omdat dit nu al vaker is gebeurd, dat een film zulke emotionele reacties oproept, durf ik inmiddels op mijn eigen lijf te vertrouwen. Als ik iets op een intense manier voel, weet ik dat er ergens op deze wereld iemand is die hetzelfde zal voelen.”
Hamnet draait vanaf 21 januari 2026 in Cinema ZED!
Hamnet
Stratford-Upon-Avon, eind 16de eeuw. De jonge Agnes en William - zij een genezer, hij een schrijver - vallen als een blok voor elkaar, ondanks de verschillende werelden waarin ze zijn opgegroeid en hun uiteenlopende karakters. Wanneer het noodlot toeslaat, wordt hun opgebouwde leventje helemaal overhoop gegooid. Terwijl William zijn toevlucht zoekt in het schrijven van wat hij denkt dat zijn magnum opus zal worden - Hamlet - valt Agnes in een uitzichtloos zwart gat.
Gerelateerde films
